fa تحلیل فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی شرکت‌های اصلاح ژنتیک در کاربرد فناوری CRISPR تخصصی متفرقه Divers پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span b="" lang="FA" lotus="" style="font-family:">فناوری ویرایش ژنوم کریسپر (</span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">CRISPR</span><span b="" lang="FA" lotus="" style="font-family:">) با امکان شناسایی و برش هدفمند توالی‌های ژنتیکی، تحول مهمی در مهندسی ژنتیک و علوم زیست‌پزشکی ایجاد کرده است. با وجود ظرفیت‌های درمانی این فناوری، به‌ویژه در درمان بیماری‌های ارثی، کاربرد آن به‌خصوص در سلول‌های زایا، می‌تواند تغییراتی ایجاد کند که به نسل‌های آینده منتقل شود. احتمال بروز اثرات ناخواسته، برگشت‌ناپذیری برخی تغییرات ژنومیک و امکان ظهور خسارات در بلندمدت، چالش‌های مهم حقوقی و اخلاقی را مطرح کرده و مسئله مسئولیت مدنی شرکت‌های فعال در حوزه اصلاح ژنتیک را برجسته می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی مبانی و ارکان مسئولیت مدنی شرکت‌های اصلاح ژنتیک در کاربرد فناوری </span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt">CRISPR</span><span b="" lang="FA" lotus="" style="font-family:">، با تأکید بر ایجاد نوزادان سفارشی، از منظر فقه امامیه و حقوق ایران انجام شده است. این تحقیق با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد پیچیدگی علمی مداخلات ژنتیکی، تأخیر در بروز خسارت و احتمال پیامدهای میان‌نسلی، اثبات ارکان سنتی مسئولیت مدنی، به‌ویژه رابطه سببیت، را دشوار کرده و اتکای صرف به نظریه تقصیر را ناکافی می‌سازد. در مقابل، قواعد فقهی لاضرر، اتلاف و تسبیب ظرفیت مناسبی برای تحلیل مسئولیت فراهم می‌کنند. با این حال، فقدان مقررات جامع در حقوق ایران ضرورت تدوین چارچوب‌های حقوقی تخصصی برای تعیین مسئولیت و جبران خسارت را آشکار می‌سازد.</span></span></span></span></span></div> &nbsp; <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt">CRISPR genome</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">‑</span></span><span style="font-size:10.0pt">editing technology, by enabling the identification and targeted cleavage of genetic sequences, has created a significant transformation in genetic engineering and biomedical sciences. Despite its considerable therapeutic potential&mdash;particularly in the treatment of hereditary diseases&mdash;its application, especially in germline cells, may introduce modifications transmissible to future generations. The possibility of off</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">‑</span></span><span style="font-size:10.0pt">target effects, the irreversibility of certain genomic alterations, and the potential emergence of damages over time raise legal and ethical concerns and highlight the issue of civil liability of companies operating in genetic modification. The present study examines the foundations and elements of the civil liability of genetic engineering companies in the application of CRISPR technology, with emphasis on the creation of so</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">‑</span></span><span style="font-size:10.0pt">called &ldquo;designer babies,&rdquo; from the perspective of Imami (Jaʿfari) jurisprudence and Iranian law. The research adopts a descriptive&ndash;analytical approach and relies on library sources, including jurisprudential texts and legal materials. The findings indicate that the scientific complexity of genetic interventions, delayed manifestation of harm, and the possibility of intergenerational consequences complicate the establishment of the traditional elements of civil liability&mdash;particularly causation&mdash;and render reliance on fault</span><span style="font-size:10.0pt"><span cambria="" math="" style="font-family:">‑</span></span><span style="font-size:10.0pt">based liability insufficient. In contrast, jurisprudential principles such as lā ḍarar (no harm), itlāf (direct destruction), and tasbīb (causation) provide an appropriate framework for analyzing liability and protecting injured parties. Nevertheless, the absence of comprehensive regulations in Iranian law creates ambiguity regarding the scope of liability of genetic engineering companies and underscores the need to develop specialized legal frameworks to determine liability and ensure effective compensation for potential damages.</span></span></span></span></span></div> &nbsp; اصلاح ژنتیک, حقوق ایران, فقه امامیه, فناوری CRISPR, مسئولیت مدنی. Civil liability, CRISPR technology, Gene Editing, Imami jurisprudence, Iranian law. 0 0 http://gebsj.ir/browse.php?a_code=A-10-550-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Kohansal مهدی کهنسال mahdi.kohansal@imamreza.ac.ir 10031947532846006155 10031947532846006155 Yes Imam Reza International University, Mashhad, Iran دانشگاه بین المللی امام رضا (ع)، مشهد، ایران Mohammad Hassan Emamverdy محمدحسن امام وردی emamverdy@imamreza.ac.ir 10031947532846006156 10031947532846006156 No Imam Reza International University, Mashhad دانشگاه بین المللی امام رضا (ع)،مشهد