گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران ، ralmasi@malayeru.ac.ir
چکیده: (102 مشاهده)
قارچهای مایکورایزا، بهویژه گونههای آربوسکولار (AMF)، بهعنوان همزیستهای کلیدی گیاهان خشکیزی، نقش مهمی در بهبود جذب مواد غذایی، افزایش رشد و القای مقاومت در برابر تنشهای زنده و غیرزنده ایفا میکنند. یکی از پیچیدهترین همکنشهای زیستی، همکنشهای سهجانبه میان گیاه، ویروس و قارچهای مایکورایزا است که پیامدهای متنوعی بر سلامت گیاه و پویایی بیماریهای ویروسی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر قارچ AMF گونه Gigasporamargarita (GM) بر شدت بیماریزایی ویروس موزاییک گوجهفرنگی (ToMV) در گیاه گوجهفرنگی در شرایط گلخانهای انجام شد. بدین منظور اثر مایکورایزا در شدت بیماری ویروسی و در صفاتی مانند ارتفاع بوته، وزن اندام هوایی، محتوای رنگدانههای فتوسنتزی، میزان فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانت کاتالاز و آسکورباتپراکسیداز، محتوای ترکیبات فنولی و محتوای عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم بررسی شد. نتایج نشان داد که همزیستی با GM، موجب بهبود صفات رشدی و افزایش معنیدار محتوای رنگدانههای کلروفیل آ و کلروفیل ب شد؛ اما در مورد کاروتنوئید اثر معنیداری دیده نشد. همچنین فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانت مانند کاتالاز و آسکوربات پراکسیداز در گیاهان افزایش پیدا کرد. محتوای عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم نیز در اثر مایهزنی با GM در حضور ویروس و در نبود ویروس افزایش معنیداری نشان داد. شدت بیماری نیز در گیاهان تیمار شده با قارچ کاهش یافت. پژوهشها نشان دادهاند که تأثیر قارچهای AMF بر همکنشهای گیاه–ویروس همواره مثبت نیست و در برخی شرایط ممکن است به حساسیت بیشتر گیاه به آلودگیهای ویروسی منجر شود؛ پدیدهای که بهعنوان حساسیت القایی توسط مایکورایزا (MIS) شناخته میشود. این یافتهها بر پیچیدگی همکنشهای زیستی تأکید دارد و لزوم بررسیهای زمینهمحور برای بهرهگیری دقیقتر از AMF در مدیریت بیماریهای ویروسی گیاهی را نشان میدهند.
