گروه حقوق، دانشگاه بین المللی امام رضا (ع)، مشهد، ایران. ، mahdi.kohansal@imamreza.ac.ir
چکیده: (1555 مشاهده)
مسئولیت مدنی شرکتهای فعال در حوزه اصلاح ژنتیک، بهویژه در کاربرد فناوری کریسپر (CRISPR) در زمینه سلولهای زایا و جنین انسانی، از آن جهت اهمیت دارد که برخی تغییرات ایجادشده در سطح ژنوم ممکن است دارای آثار پایدار بوده و ارزیابی پیامدهای احتمالی آنها نیازمند بررسیهای دقیق علمی و حقوقی باشد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانهای، مبانی و ارکان این مسئولیت را از منظر فقه امامیه و حقوق ایران بررسی میکند و در پی پاسخ به این پرسش است که آیا قواعد عمومی مسئولیت مدنی ظرفیت پاسخگویی به خسارات احتمالی ناشی از کاربرد این فناوری را دارند. یافتهها نشان میدهد ویژگیهای خاص مداخلات ژنتیکی، از جمله پیچیدگی فرایندهای زیستی، امکان بروز آثار در بازههای زمانی متفاوت و ضرورت توجه به آثار بالقوه قابل انتقال به نسلهای آینده، بررسی رابطه سببیت و تعیین حدود مسئولیت را با چالشهایی مواجه میسازد. در مقابل، قواعد فقهی لاضرر، اتلاف و تسبیب هریک در قلمرو مشخصی ظرفیت تحلیل مسئولیت را دارند و تسبیب میتواند در مواردی که شرکت از طریق طراحی نامناسب، نظارت ناکافی یا ارائه اطلاعات ناقص در ایجاد زمینه ورود زیان نقش داشته است، مبنای مناسبی برای بررسی مسئولیت باشد. نوآوری پژوهش در تفکیک قلمرو کاربرد این قواعد و پیشنهاد الگویی چندلایه است که بر اساس آن، مداخلات درمانی در سلولهای بدنی میتواند عمدتاً در چارچوب مسئولیت مبتنی بر تقصیر بررسی شود و در خصوص مداخلات زایا و جنینی، با توجه به ویژگیهای خاص این حوزه، امکان بهرهگیری از سازوکارهای تعدیل بار اثبات یا مسئولیت محض مورد توجه قرار گیرد؛ با این تأکید که احراز زیان و رابطه سببیت در هر دو حالت ضروری است. بر این اساس، تدوین مقررات تخصصی و متناسب با ویژگیهای فناوریهای نوین ژنتیکی، میتواند زمینه استفاده مسئولانه و ایمنتر از این فناوریها را فراهم سازد.
Kohansal M, Emamverdy M. Jurisprudential and Legal Analysis of Civil Liability of Genetic Modification Companies in the Application of CRISPR Technology. gebsj 2026; 14 (2) : 12 URL: http://gebsj.ir/article-1-542-fa.html
کهنسال مهدی، امام وردی محمدحسن. تحلیل فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی شرکتهای اصلاح ژنتیک در کاربرد فناوری CRISPR. مهندسی ژنتیک و ایمنی زیستی. 1404; 14 (2) :298-317
